หลักเกณฑ์การกำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทาน

 

1. หลักการ

เนื่องด้วยประเทศไทยกำหลังพัฒนาจากเกษตรกรรมมาเป็นประเทศอุตสาหกรรมใหม่ จึงทำให้เกิดการขยายตัวทางด้านอุตสาหกรรม บ้านจัดสรร อย่างรวดเร็วและได้ขยายกิจการเข้ามาในพื้นที่การชลประทาน โดยมีการทิ้งน้ำเน่าเสียลงในทางน้ำชลประทาน ทำให้เกิดปัญหามลภาวะในทางน้ำชลประทาน ซึ่งมีผลกระทบต่อผู้ที่ใช้ประโยชน์จากทางน้ำชลประทาน สำหรับการอุปโภค-บริโภค การประมง การเกษตร ฯลฯ นับวันปัญหาดังกล่าวจะทวีความรุนแรงเพิ่มยิ่งขึ้น จึงจำเป็นต้องมีมาตรการดำเนินการแก้ไขอย่างเร่งด่วน โดยการกำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทาน เพื่อให้ถือปฏิบัติอย่างเคร่งครัด เป็นการป้องกันมลภาวะอันเป็นพิษของน้ำที่จะเกิดในทางน้ำชลประทาน

 

2.                   เหตุผลที่กำหนดค่ามาตรฐานน้ำทิ้งต่างๆ ในทางน้ำชลประทาน

เนื่องจากทางน้ำชลประทาน มีปริมาณน้ำน้อยโดยเฉพาะในฤดูแล้ง และการหมุนเวียนของน้ำน้อย ฉะนั้นจึงจำเป็นต้องกำหนดคุณภาพน้ำทิ้งเข้มงวดกว่ามาตรฐานของกระทรวงอุตสาหกรรม โดยเฉพาะในด้านปริมาณเกลือ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญสำหรับน้ำทางการเกษตร เช่นค่า EC x 10⁶, TDS เพราะถ้าอนุญาตให้มีปริมาณเกลือสูงเมื่อมาเจือจางด้วยน้ำชลประทานแล้วทำให้น้ำชลประทานมีปริมาณเกลือสูง ซึ่งเป็นอันตรายต่อการเกษตรและอุปโภค-บริโภค สำหรับค่าเป็นกรด-ด่าง กำหนดให้ 6.5 – 8.5 เพื่อความเหมาะสมกับความต้องการของพืชแต่ละชนิด สำหรับค่าโครเมียมและตะกั่ว กำหนดให้น้อยกว่ามาตรฐานของอุตสาหกรรม เนื่องจากโลหะทั้ง 2 ตัวนี้ เป็นอันตรายอย่างร้ายแรงต่อผู้บริโภค ส่วนค่าตัวอื่นๆ กำหนดตามมาตรฐานของอุตสาหกรรม ทั้งนี้เพราะอุตสาหกรรมแต่ละชนิดจะมีมลสารชนิดต่างๆ แตกต่างกันไป ฉะนั้นโรงงานต่างๆ จะปล่อยมลสารไม่เหมือนกัน จึงทำให้ทางน้ำชลประทานพอที่จะรับมลสารต่างๆ กันได้ สำหรับค่า BOD และ permanganate value กำหนดให้เท่ากับของมาตรฐานอุตสาหกรรม เพื่อความเป็นไปได้สำหรับการสร้างระบบบำบัด

2.1            การกำหนดค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) ระหว่าง 6.5 – 8.5 ของคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทาน ก็เพื่อให้เหมาะสมกับความต้องการของพืชแต่ละชนิด เพราะพืชส่วนใหญ่ชอบความเป็นกรดและด่างเล็กน้อย

2.2            การกำหนดค่าการนำไฟฟ้า (EC x 10⁶) ไม่มากกว่า 2,000 ไมโครโมส์/ซม. หรือมีสารละลายเกลืออยู่ 1.28 กรัม/ลิตร เมื่อทิ้งลงในคลองชลประทานก็จะทำให้สารละลายเจือจางลง ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานมีสารละลายเกลือเข้มข้นสูง ก็จะทำให้เกิดอันตรายต่อพืช และยังทำให้มีเกลือสะสมอยู่บนผิวดินด้วย

2.3  การกำหนดค่าของแข็งที่ละลายได้ (TDS) ไม่มากกว่า 1,300 มิลลิกรัม/ลิตร เพราะว่าปริมาณน้ำในคลองชลประทานมีอยู่น้อย โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้งก็จะน้อยมาก ทำให้สารละลายที่มีอยู่ในน้ำมีความเข้มข้นสูง จะทำให้เกิดอันตรายต่อการอุปโภค-บริโภค การประมงและการเกษตร กรมชลประทานจึงกำหนดค่า TDS ให้มีความเข้มข้นน้อยกว่าของกระทรวงอุตสาหกรรม ซึ่งจะช่วยลดตะกอนพวกอินทรียวัตถุ และสารแขวนลอยให้ลดน้อยลงด้วย

2.4  การกำหนดค่า Biochemical Oxygen Demand (BOD) (5 วัน ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส) ไม่มากกว่า 20 มิลลิกรัม/ลิตร ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานมีค่า BOD สูงกว่านี้จะมีความสกปรกมากเพราะว่ามีสารอินทรีย์วัตถุละลายอยู่ในน้ำมาก จะทำให้เกิดผลกระทบทางด้านสาธารณสุข ทางด้านการประมง ทางด้านเกษตรและความสวยงามของแหล่งน้ำ จะทำให้ปริมาณออกซิเจนที่ละลายอยู่ในน้ำน้อยลงและจะเกิดความเน่าเสียของน้ำได้

2.5            การกำหนดค่าของแข็งที่แขวนลอย (SS) ไม่มากกว่า 30 มิลลิกรัม/ลิตร ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานมีค่า SS สูงจะมีตะกอนสารแขวนลอยมาก ไม่เหมาะสมที่จะนำไปใช้ในด้านประปา และทางด้านการเกษตรจะเกิดการสะสมทางสารเคมี ทำให้เกิดดินแน่นและทำให้น้ำซึมผ่านได้น้อย

2.6            การกำหนดค่าเปอร์มังกาเนท (PV) ไม่มากกว่า 30 มิลลิกรัม/ลิตร น้ำจะมีปริมาณสารอินทรีย์อยู่เป็นจำนวนน้อย ไม่มีปัญหาทางมลภาวะของน้ำ ถ้ามีค่า PV สูงกว่านี้ จะมีสารอินทรีย์สูง ทำให้เกิดความสกปรกไม่เหมาะสมต่อการอุปโภค-บริโภค การประมงและการเกษตร

2.7            การกำหนดค่าซัลไฟด์ คิดเทียบเป็นไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H₂S) ไม่มากกว่า 1 มิลลิกรัม/ลิตร น้ำจะไม่มีกลิ่นเป็นที่รังเกียจต่อแหล่งชุมชน ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานมีค่า H₂S มากกว่านี้ จะทำให้เกิดมีกลิ่นเหม็น ไม่เหมาะที่จะนำมาใช้ในการอุปโภค-บริโภค และยังทำให้เกิดความรำคาญต่อชุมชนอีกด้วย

2.8            การกำหนดค่าไซยาไนด์ (Cyanide) ไม่มากกว่า 0.2 มิลลิกรัม/ลิตร ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานมีค่าไซยาไนด์สูงกว่านี้ จะเป็นพิษต่อปลา จุลินทรีย์ในน้ำและชีวิตคน เพราะเป็นสารพิษที่มีการสะสมอันได้แก่ สารประกอบของโลหะประเภทอัลคาไลและโลหะหนัก ซึ่งมีอยู่ในน้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรมและน้ำโสโครก

2.9            การกำหนดค่าน้ำมันและไขมัน (Oil & Grease) ไม่มากกว่า 5.0 มิลลิกรัม/ลิตร ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานมีค่าน้ำมันและไขมันมากกว่านี้ จะทำให้มีกลิ่นและรสไม่เหมาะสมต่อการอุปโภค-บริโภค

10.            การกำหนดค่าฟอร์มัลดีไฮด์ (Formaldehyde) ไม่มากกว่า 1 มิลลิกรัม/ลิตร ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทาน มีค่าฟอร์มัลดีไฮด์สูง สารนี้เป็นพิษจะเป็นอันตรายต่อชีวิต เพราะว่าเป็นสารที่ไวต่อปฏิกิริยาการรวมตัวกับสารจำพวกโปรตีน

11.            การกำหนดค่าพินอลและครีโซลส์ (Phenols & Cresols) ไม่มากกว่า 1 มิลลิกรัม/ลิตร ซึ่งมีโครงสร้างเป็นอนุพันธ์ไฮดรอกซี และวงเบนซีนที่เชื่อมกัน โดยปรกติสารนี้จะอยู่ในน้ำทิ้งของโรงงานอุตสาหกรรมและแหล่งน้ำทั่วไป ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานมีค่าซีนอลและครีโซลส์สูง จะเป็นพิษและเป็นอันตรายต่อชีวิต เมื่อได้รับสารนี้เป็นปริมาณมาก

12.            การกำหนดค่าคลอรีนอิสระ (Free Chlorine) ไม่มากกว่า 1 มิลลิกรัม/ลิตร ในแหล่งน้ำธรรมชาติจะมีคลอรีนอิสระอยู่เป็นจำนวนน้อย ไม่มากเหมือนน้ำทิ้งในโรงงานอุตสาหกรรม พืชต้องการคลอรีนเป็นธาตุอาหารในการเจริญเติบโตเพียงเล็กน้อย ถ้าคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานมีคลอรีนอิสระมากจะเป็นอันตรายต่อพืชหรือสิ่งมีชีวิตบางชนิด ทำลายสารอินทรีย์ทำให้เกิดรสและกลิ่นในน้ำไม่น่าดื่ม

13.            การกำหนดค่ายาฆ่าแมลง (Insecticide) และสารกัมมันตรังสีต้องไม่มีเลย ถ้าสารเหล่านี้มีอยู่ในคุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทาน จะเป็นพิษและเป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตทั้งคนและสัตว์ ไม่เหมาะสมในการอุปโภค-บริโภค

14.     การกำหนดค่าสีหรือกลิ่น ไม่เป็นที่พึงรังเกียจ

15.            การกำหนดค่าน้ำมันทาร์ (TAR) ต้องไม่มีเลย คุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทานจะต้องไม่มีน้ำมันทาร์ปะปนอยู่ จะทำให้มีกลิ่นเหม็น ไม่เหมาะสมต่อการอุปโภค-บริโภค เป็นสารที่ทำให้ก่อเป็นโรคมะเร็งได้

16.     การกำหนดค่าธาตุโลหะหนักทั้ง 11 ธาตุ มีดังนี้                                                   

1)  สังกะสี (Zn )                  ไม่มากกว่า             5              มิลลิกรัม/ลิตร      

2)  โครเมียม (Cr) ไม่มากกว่า             0.3          มิลลิกรัม/ลิตร      

3)  อาร์เซนิค (As)               ไม่มากกว่า             0.25        มิลลิกรัม/ลิตร      

4)  ทองแดง (Cu) ไม่มากกว่า             1              มิลลิกรัม/ลิตร      

5)  ปรอท (Hg)                     ไม่มากกว่า             0.005      มิลลิกรัม/ลิตร      

6)  แคดเมียม (Cd)               ไม่มากกว่า             0.03        มิลลิกรัม/ลิตร      

7)  บาเรียม (Ba)                   ไม่มากกว่า             1              มิลลิกรัม/ลิตร      

8)  เซเลเนียม (Se)               ไม่มากกว่า             0.02        มิลลิกรัม/ลิตร      

9)  ตะกั่ว (Pb)                      ไม่มากกว่า             0.1          มิลลิกรัม/ลิตร      

10)  นิเกิล (Ni)                     ไม่มากกว่า             0.2          มิลลิกรัม/ลิตร      

11)  แมงกานีส (Mn)          ไม่มากกว่า             5              มิลลิกรัม/ลิตร      

โดยธรรมชาติพืชจะต้องการใช้แร่ธาตุเหล่านี้เป็นธาตุอาหาร ในการเจริญเติบโตของพืช แต่ละธาตุพืชต้องการในปริมาณที่แตกต่างกันออกไป แต่บางครั้งพืชได้รับแร่ธาตุอาหารเหล่านี้เป็นปริมาณมากเกินความต้องการ ก็จะทำให้เกิดอันตรายต่อพืช และสิ่งมีชิวิตในน้ำและบนบก ไม่เหมาะสมที่จะนำมาใช้ในการอุปโภค-บริโภค การประมง และการเกษตร คุณภาพน้ำทิ้งในทางน้ำชลประทาน ควรมีค่าไม่เกินตามที่กำหนดไว้

 

 

 

 

 

WQ Standard for Agriculture